Dilbər Ramizqızının mətbəx bloqu

Əmənkömənci qovurması





Bahar - bu sehrli kəlməni duyduqda istər-istəməz əhvalımız yüksəlir və müsbət emosiyalara köklənir. Yenidən canlanan təbiətlə birlikdə insan da bu ahəngin bir parçası olur. Elə bu
səbəbdən də xüsüsən baharda süfrəmizdə bitki təamlarına əlimizdən gəldiyi qədər daha çox yer verməyə çalışmalıyıq. Unutmayaq ki, qidalanmağımızı təbiətin ahənginə uygun tənzimləyə bilsək, günümüzün mərəzlərindən bir çoxu heç astanadan belə içəri keçə bilməz. Beləcə, bir çox bitkinin qısa müddətli və əsl mövsümü olan baharın nemətlərindən maksimum dərəcədə faydalanaq.

Bu gün sizinlə həm faydalı, həm də çox yayılmış bir bitki haqqında  məlumatı bölüşmək istəyirəm. O bitki ki hər yerdə - hasar diblərində, açıq kolluqlarda bitir və qapımıza qədər gəlib çıxır, sanki “məndən faydalanın” deyir. Əlbəttə ki, bu, hamımızın tanıdığı əmənköməncidir. Bəzi bölgələrimizdə “dən-dən” də deyilən bu bitkinin elmi adı “Malva sylvestris”dir. Malvaceae ailəsindən olan bu bitkinin digər adları “Althaea”, “Mellow” və “Marshmallow”dur. Türkiyə türkcəsində isə ona “ebegümeci” deyirlər.
Dünyanın hər yerində rast gəlinən bu bitkinin 1500-dən çox növü bilinir. Dərman vasitələrinin istehsalında, ətriyyat sənayesində geniş istifadə edilməklə bərabər, məişətdə həm dərman kimi, həm də mətbəxdə bir qida kimi istifadə edilir.
Dərman kimi bir çox faydalı xüsusiyyətləri mövcuddur, belə ki:
-  immun sistemini gücləndirir;
-  bağırsaqların işləməsinə kömək edir, qəbizliklə mübarizədə çox təsirlidir;
-  ağız boşluğu iltihabına qarşı təsirlidir (qarqara kimi istifadə edilir);
-  diş ətinə faydalıdır (qarqara kimi istifadə edilir);
-  üst tənəffüs yolu xəstəliklərinə qarşı təsirlidir;
-  təzyiq düşürücüdür (bu səbəbdən aşağı təzyiqli insanların və hamilələrin ehtiyatla istifadə etməsi tövsiyə olunur).


Mətbəxdə isə əmənkömənci qovurması ilə məhşurdur. Çox asan və zövqə görə fərqli qarışıqlıqlarla hazırlana bilən əmənkömənci qovurması mövsümündə çox faydalı və az xərcli bir təamdır. Qapımıza qədər gələn bu nemətdən istifadə edək, sağlamlığımızın qayğısına qalaq.


Əmənkömənci qovurması
Ərzaqlar:
  • 1 dəstə əmənkömənçi
  • 2-3 xörək qaşığı kərə yağı 
  • 1 orta baş soğan
  • 1 diş sarımsaq
  • duz, istiot 
Hazırlanması:
  • Əmənkömənçini yaxşı yaxaladıqdan sonra saplarını kəsib təmizləyirik.
  • Soğanı və sarımsağı xırda doğrayırıq. (
  • Orta boy bir qazanda yağı isidirik və soğanı, sarımsağı əlavə edərək öldürürük. 
  • Üstünə əməmkömənciləri əlavə edirik. Duz və istiotu vurduqdan sonra ağzını örtüb az odda bişiririk, qovururuq (istəsəniz, soğanın üstünə bir az qiymə vurub qovura, daha sonra eyni qayda ilə əmənköməncini əlavə edib bişirə bilərsiniz. İçinə şirin bibər də doğraya və sonra üstünə yumurta çırpa bilərsiniz).

 
Qeyd:  Resept iki nəfərlikdir. Süfrəyə verəndə qatıqla və ya qatıqsız yeyə bilərsiniz..



Qulançar – hər qida mövsümündə gözəldir



Yabanı halda yetişən qulançardan yemək hazırlayarkən fərqli bir hiss keçirirsiniz. Sanki təbiəti mətbəxinizə daha yaxın hiss edirsiniz. Ya da içinizdən, dərindən bir hiss sizi təbiətə çıxmağa səsləyir. Sanki bu bitki qoparılıb gətirildiyi o təbiəti də özü ilə gətirir.

Novruz Bayramınız mübarək olsun



Şüphəsiz Novruz bizim üçün ən vacib, ən köklü ənənəsi olan bir bayramdır. Əkinçiliklə məşğul olan cəmiyyətlər üçün baharın gəlişi daim bayram olmuşdur, çünkü bahar demək əkin-biçinin başlanması deməkdir, bahar demək bərəkət deməkdir.  Ona görə təsadüfi deyildir ki, bu gün bütün xalqların folklarunda bir şəkildə bahar bayramı mövcuddur. Bəlkə bunlara dini vəya başqa ad verilibdir, hətta dini bayram kimi də qeyd oluna bilər. Amma motivlərinə baxdıqda mənşəinin bir bahar bayramı olduöunu açiq şəkildə görmək olar.  Eləcə də Novruz bayramının tarixinə baxdıqda, heç bir dini və milli mənşəi olmayan bu bayramın qədimdən bəri Fərat çayının şərqindən Orta Asyaya qədər olan geniş bir coğrafiyada elə Novruz adı ilə bütün xalqlar tərəfindən təntənəli bir bayram edildiyi görülməktədir. Bu coğrafiya münbit toprağa sahib olduğundan əkinci cəmiyyətlərdə baharın gəlişinin nə dərəcə gözlənilən, vacib olduğu başa düşüləndir və ələ bu səbəbdən də baharın gəlişi burada xüsusi bayram havasında qarşılanmışdır. Bu gün də Novruzda süfrədə yeddi S`li nemətin yer alması qədimdən süzülüb gələn bahar-bərəkət anlayışının simvoludur.

Həyatınız daim bahar bərəkətli olsun, Bayrmınız mübarək olsun...

Düyü və Plov




Dənli bitkilər arasında düyü xüsusi olaraq fərqlənir. Vətəni Asiya hesab edilir və Asya xalqları onu tanrıların hədiyyəsi də aldandırırdılar. Düyü həqiqətən də universal qida

Torpaq Çərşənbəsi



Xalq ədət-ənənəsinə görə, Novruz bayramından öncə sürən Boz ay ərzində su, od, yel və torpaq çərşənbələri qeyd edilir. Xalq mövhumatına əsasən, birinci çərşənbə günü su və su

8 Mart




Bütün dünyada qeyd edilən bu gün, xanımların ən sevimli və sevincli günlərindən biridir.
Bəzi tarixçilərin fikrincə, 8 martın təqvimə qırmızı rəqəmlərlə düşməsinin səbəblərini bilmək üçün 1910-cu ildə həmin günün bayram kimi qeyd olunması təşəbbüsünü irəli sürmüş Klara Setkinin şəxsiyyətinə, xüsusən onun milli mənsubiyyətinə nəzər salmaq lazımdır. Yəhudi Klara Setkinin təklif etdiyi 8 Mart günü 1910-cu ildə yəhudilərin Purim bayramı ilə üst-üstə düşürdü (yəhudi təqvimində Purim bayramının yeri dəyişir).Purim bayramı isə yəhudilərdə qadın ağlı, eyni zamanda bu millətin özünümüdafiə haqlarını simvolizə edir.
İlk dəfə 1911-ci ildə Almaniya , Avstriya , İsveçrə və Danimarka da, 1913-cü ildə isə Rusiya da bu gün qeyd edilməyə başlanılıb.
1975-ci ildə BMT tərəfindən 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar Günü kimi elan edilib.
Azərbaycan Respublikası 1992-ci il avqustun 4-də "Qadınların siyasi hüquqları haqqında" 1952-ci il BMT Konvensiyasına və 1995-ci il iyunun 30-da "Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv olunması haqqında" 1979-ci il tarixli BMT Konvensiyasına qoşulmuşdur.
"Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu 10 oktyabr 2006-cı il tarixində qəbul edilmişdir.
Mahiyyət etibarilə bu gün qadınların ictimai-siyasi, iqtisadi bərabərlik, öz hüquqları uğrunda mübarizədə həmrəylik günü kimi yaradılıb. Dünyanın bir çox ölkələrində 8 Mart məhz çalışan, əməkçi qadınların günü kimi qeyd olunur.
Bu gün münasibəti ilə mən də bütün dünya qadınlarını, gül kimi zırif və təravətli - ana kimi dözümlü və mərhəmətli bu zərif qəhrəmanları təbrik edirəm, onlara sözün həqiqi mənasında azad, xoşbəxt və firəvan bir ömür arzulayıram!

Yel Çərşənbəniz mübarək olsun.



Çərşəmbələrimiz Novruz adətlərimizin ən mühüm hissəsidir. Qeyd edilən 4 çərşənbə arasında Axır çərşənbənin ərəfəsi olan Yel Çərşənbəsi haqqında da folklorumuzda müxtəlif adətlər formalaşmışdır.

Yel çərşənbəsi günündə əsən isti küləkaər yazın gəlişindən xəbər verir.  Xalq arasında "Külək oyadan çərşənbə", "Küləkli çərşənbə" kimi tanınan Yel çərşənbəsi ilaxır çərşənbələrin üçüncüsüdür. Müasir zamanımızda isə Yel çərşənbəsi xalqın arasında Külək çərşənbəsi kimi də çağrılır.
Əlbəttə yelin insanların düşüncəsində havanın mənasını kəsb edir və insanların həyatın yaranışından etibarən onunla nəfəs aldığını vurğulayır. Lakin bəzən sadəcə yel, külək kimi də mənalandıran tədqiqatçılar olmuşdur. Baharın gəlişi ilə havaların dəyişməsi, durmadan həzin küləklərin və mehlərin olması insan aləmində də müxatəlif dəyişikliklərə yol açır. Xüsusən rayonlarda və kəndlərdə yaşayan insanların əkin – biçinində, onların zəmilərində həzin küləklərin olması torpağın yavaş – yavaş oyanmasına işarədir.

Üçüncü çərşənbə sayılan yel digərlərindən insanlrın fəaliyyətlərinə və adət - ənənələrində əks olunan fərqliliklərə görə seçilir. Məhz bu çərşənbə günü bütün evlərdə təmizlik işlərinə başlanılır. Xüsusən qadınlarımız, qızlarımız evdə tam mənada təmizliyə riayət etməyə başlayırlar. Hər bir xanım evindəki yorğan, döşəyi havaya atır və onun təzə gələn bahar nəfəsilə yenilənməsini, çıxan günəşin təsiri altında daha da təmizlənməsini istəyirlər. Həmçinin evlərdə hər tərəf silinib, təmizlənir, palazlar, xalçalar çırpılır, şüşələr, pəncərələr silinməyə başlanılır.

Ümumiyyətlə isə insanlar yelin yəni küləyin insanlara xoş və şirin təsürratlar gətirəcəyini inanırlar. Yel çərşənbəsində əsən küləklər bir gün ərzində bir neçə dəfə istiqamətini dəyişir. Hətta küləklərin durmadan siti və soyuq olmasına da rast gəlmək mümkündür. Bu da əvvəlki çərşənbə olan Od çərşənbəsində qeyd etdiyimiz Boz ayla əlaqədar olaraq formalaşır. Bu çərşənbə də digərlərində olduğu kimi hamının qapısında, həyətində tonqallar qalanır. Eyni ilə digər çərşənbələrdə olduğu kimi yenə insanlar bu tonqalların üzərindən tullanırlar.

İnama görə bu çərşənbədə oyanan yel, külək oyanmış suyu, odu hərəkətə gətirir. Şifahi xalq yaradıcılığında Yelin tanrı olması ilə bağlı müxtəlif nəğmə, əfsanə, rəvayət, mif,inanc, məsəl və s. yaranmışdır. Novruz şənliklərində icra olunan Yel baba mərasimi öz kökü etibarilə qədim əcdadlarımızın Yel tanrısına etiqadı ilə bağlıdır.